Thay thủy tinh thể trong bệnh lý giác mạc bóng nước giả phẫu: Kỹ thuật khâu mống mắt

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Nghiên cứu của Muenzler và Hall (1985) đã giới thiệu loạt ca đầu tiên về kỹ thuật khâu mống mắt cho thủy tinh thể hậu phòng trong phẫu thuật ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK) ở bệnh nhân mắc bệnh lý giác mạc bóng nước giả phẫu (Pseudophakic Bullous Keratopathy - PBK). Kỹ thuật này đã được theo dõi trong thời gian dài lên đến 21 năm với kết quả mảnh ghép trong, thị lực ổn định và không ghi nhận các biến chứng nghiêm trọng lâu dài.

Tổng quan về bệnh lý và kỹ thuật

PBK từng là chỉ định hàng đầu cho phẫu thuật PK. Các báo cáo lâm sàng cho thấy kết quả khả quan với kỹ thuật khâu mống mắt; ví dụ, Akpek và cộng sự (2003) đã theo dõi 264 mắt trong trung bình 5 năm (tối đa 11 năm), ghi nhận 81% mảnh ghép vẫn trong suốt sau 5 năm hậu phẫu. Tương tự, Farjo (2004) đánh giá 366 mắt trong giai đoạn 9 năm với kết quả thị lực cải thiện và biến chứng tối thiểu. Mặc dù có tranh cãi về việc lựa chọn giữa thủy tinh thể tiền phòng, khâu mống mắt hay cố định củng mạc, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (Randomized Controlled Trial - RCT) đã chỉ ra rằng nhóm khâu mống mắt có nguy cơ biến chứng thấp hơn so với các nhóm còn lại.

Kỹ thuật phẫu thuật

Phẫu thuật thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ với vòng cố định nhãn cầu (Flieringa hoặc McNeil-Goldman). Giác mạc người cho được cắt bằng dụng cụ đục lỗ (trephine) với kích thước lớn hơn giác mạc người nhận từ 0,25 đến 0,5 mm (kích thước dao động từ 7,5 đến 8,0 mm). Thủy tinh thể hậu phòng (Alcon model SKR21RU) được chuẩn bị với hai chỉ 10-0 polypropylene (Ethicon BV-100-4) xuyên qua các lỗ định vị. Sau khi cắt giác mạc người nhận, thủy tinh thể được đặt sau mống mắt, các haptic được đặt vào rãnh thể mi (ciliary sulcus). Phần quang học được khâu vào mống mắt bằng nút thắt vuông kép, bổ sung một vòng lặp để tránh kẹp mô mống mắt. Cuối cùng, chất nhầy nội nhãn (viscoelastic) được sử dụng để phủ lên màng ngăn thủy tinh thể-mống mắt trước khi khâu cố định mảnh ghép giác mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu Akpek (2003)264 mắt
Thời gian theo dõi trung bình Akpek (2003)5 năm
Tỷ lệ mảnh ghép trong sau 5 năm (Akpek 2003)81%
Cỡ mẫu nghiên cứu Farjo (2004)366 mắt
Thời gian theo dõi nghiên cứu Farjo (2004)9 năm
Kích thước giác mạc người nhận7,5 - 8,0 mm
Độ sâu cắt giác mạc người nhậnKhoảng 90%
Chỉ khâu thủy tinh thể10-0 polypropylene (Ethicon BV-100-4)
Bình luận: Thông tin theo Muenzler (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật khâu mống mắt đòi hỏi sự khéo léo để tránh tổn thương mô mống mắt và nguy cơ viêm màng bồ đào (uveitis) thứ phát. Hiện nay, các kỹ thuật ghép nội mô như DSEK hoặc DMEK đã thay thế dần PK trong điều trị PBK do tính xâm lấn tối thiểu và phục hồi thị lực nhanh hơn.

Tóm tắt và xu hướng phát triển

Kỹ thuật khâu mống mắt cho thủy tinh thể hậu phòng đã được áp dụng từ năm 1985 với độ tin cậy cao. Tuy nhiên, các báo cáo gần đây cho thấy tỷ lệ PBK giảm đáng kể (từ 32% xuống còn 7,6% trong một số loạt ca) nhờ cải tiến kỹ thuật phẫu thuật và nhận thức về tầm quan trọng của nội mô. Các phương pháp mới như ghép giác mạc phiến sau (Posterior Lamellar Keratoplasty), DLEK hoặc DSEK đang dần thay thế PK cho hầu hết các rối loạn nội mô giác mạc. Mặc dù các phương pháp mới mang tính cách mạng, số lượng ca còn hạn chế và thời gian theo dõi chưa dài, do đó cần thêm thời gian để đánh giá toàn diện.

  • Ưu tiên sử dụng các kỹ thuật ghép nội mô hiện đại thay vì PK nếu điều kiện lâm sàng cho phép.
  • Nếu thực hiện khâu mống mắt, cần chú ý kỹ thuật thắt nút để tránh kẹp mô mống mắt gây biến chứng.
  • Sử dụng chất nhầy nội nhãn để bảo vệ cấu trúc mống mắt và thủy tinh thể trong quá trình phẫu thuật.
  • Theo dõi sát biến chứng viêm màng bồ đào và áp lực nội nhãn sau phẫu thuật khâu mống mắt.

Tài liệu tham khảo:

W. Stanley Muenzler, 2009, Chapter 46: Lens replacement in pseudophakic bullous keratopathy: iris-sutured posterior chamber lenses, Corneal Surgery, 3rd edn, 413-414.

Xem thêm