Thiết lập Ngân hàng Mắt và Kỹ thuật Ghép giác mạc: Hướng dẫn Lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
5.11.26
Last Updated

Khóa học hướng dẫn AIOC 2026 IC321 về "Fighting the Corneal Blindness: Eyebanking and Keratoplasty" đã cung cấp cái nhìn toàn diện về quy trình thiết lập ngân hàng mắt và các kỹ thuật ghép giác mạc (keratoplasty) hiện đại. Ngân hàng mắt đóng vai trò là các ngân hàng mô người chuyên biệt, thực hiện thu thập mô nhãn cầu một cách đạo đức sau khi có sự đồng thuận (informed consent), đảm bảo tính khả thi của mô và an toàn cho người nhận.

Thiết lập và Vận hành Ngân hàng Mắt

Hệ thống ngân hàng mắt bao gồm các trung tâm đào tạo ở cấp đỉnh, ngân hàng mắt ở cấp trung gian và các trung tâm thu thập ở cấp ngoại vi. Cơ sở hạ tầng yêu cầu không gian vật lý đầy đủ, môi trường vô trùng (aseptic) và kiểm soát nhiễm khuẩn. Vị trí ngân hàng mắt nên nằm trong bệnh viện chăm sóc cấp ba, gần dịch vụ nhà xác, có kết nối giao thông tốt và sự hiện diện của bác sĩ nhãn khoa được đào tạo. Bố cục cần bao gồm khu vực tiếp nhận, tư vấn, phòng thí nghiệm xử lý mô, khu vực xét nghiệm huyết thanh và khu vực lưu trữ. Các thiết bị thiết yếu bao gồm kính hiển vi đèn khe (slit lamp biomicroscope), kính hiển vi nội mô (eye bank specular microscope), tủ cấy vô trùng (laminar air flow hood), tủ lạnh y tế và thiết bị tiệt trùng.

Nhân sự cần bao gồm ban giám đốc, giám đốc y tế (bác sĩ nhãn khoa có kinh nghiệm về bệnh giác mạc), kỹ thuật viên ngân hàng mắt và tư vấn viên hiến tặng. Việc đào tạo định kỳ và tham gia CME (Continuing Medical Education) là bắt buộc. Các quy trình như sàng lọc người hiến, xét nghiệm huyết thanh (HIV, viêm gan B, viêm gan C, giang mai, COVID-19) và xử lý mô phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn.

Kỹ thuật Ghép giác mạc và Quản lý Hậu phẫu

Ghép giác mạc là sự thay thế mô giác mạc bệnh lý bằng mô khỏe mạnh. Các chỉ định bao gồm quang học (phục hồi thị lực), kiến tạo (phục hồi hình dạng/kích thước), điều trị (loét giác mạc không đáp ứng điều trị) và thẩm mỹ. Tiên lượng phụ thuộc vào tình trạng bệnh lý: keratoconus và loạn dưỡng giác mạc (lattice, granular) có tiên lượng tốt (tỷ lệ thành công ~90%), trong khi các trường hợp như bệnh lý nội mô Fuchs giai đoạn sớm cũng cho kết quả khả quan. Ngược lại, các trường hợp như pemphigoid mắt, hội chứng Stevens-Johnson, hoặc bệnh lý bề mặt nhãn cầu nặng với mạch máu hóa 360 độ có tiên lượng kém và thường là chống chỉ định.

Trong phẫu thuật, việc chuẩn bị mô và kỹ thuật khâu là then chốt. Các mũi khâu phải được đặt xuyên tâm (radial), đi qua trung tâm giác mạc, với độ sâu khoảng 90% chiều dày. Sau phẫu thuật, quản lý astigmatism (loạn thị) là thách thức lớn nhất. Các phương pháp phục hồi thị lực bao gồm kính gọng, điều chỉnh mũi khâu, kính tiếp xúc (contact lenses) và can thiệp phẫu thuật như phẫu thuật khúc xạ hoặc ghép lại (re-grafting). Theo dõi liên tục trong ít nhất 1 năm là cần thiết để phát hiện sớm các biến chứng như nhiễm trùng, thải ghép hoặc tăng nhãn áp.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Số lượng ngân hàng mắt tại Ấn Độ232 ngân hàng mắt
Tỷ lệ ngân hàng mắt hoạt động hiệu quả50 ngân hàng mắt
Tỷ lệ thành công ghép giác mạc (keratoconus)~90%
Tỷ lệ thành công ghép giác mạc (pseudophakic bullous keratopathy)80% đến 90%
Tỷ lệ thành công ghép giác mạc (fair prognosis)50%
Nhiệt độ bảo quản mô giác mạc2 đến 8 độ C
Thời gian bảo quản MK medium4 ngày
Thời gian bảo quản Kerasol mediumlên đến 14 ngày
Tỷ lệ bệnh nhân PK phát triển loạn thị >5D15% đến 31%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC321; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các con số về tỷ lệ thành công và thời gian bảo quản mô là dữ liệu quan trọng để lập kế hoạch điều trị. Cần lưu ý rằng việc quản lý loạn thị hậu phẫu bằng cách điều chỉnh mũi khâu (suture manipulation) đòi hỏi kỹ năng cao và sự kiên trì của cả bác sĩ và bệnh nhân. Việc chẩn đoán tăng nhãn áp sau ghép giác mạc thường bị bỏ sót, do đó cần chú trọng kiểm tra IOP (Intraocular Pressure) bằng các phương pháp không tiếp xúc hoặc đánh giá gián tiếp qua các dấu hiệu lâm sàng.
  • Ưu tiên sàng lọc kỹ lưỡng người hiến để đảm bảo chất lượng mô.
  • Sử dụng kính hiển vi nội mô để đánh giá mật độ tế bào nội mô, yếu tố dự báo quan trọng cho sự sống còn của mảnh ghép.
  • Thực hiện kỹ thuật khâu radial chính xác để giảm thiểu loạn thị hậu phẫu.
  • Duy trì theo dõi sát sao bệnh nhân trong ít nhất 1 năm để quản lý steroid tại chỗ và phát hiện sớm các dấu hiệu thải ghép hoặc nhiễm trùng.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về kỳ vọng thị lực thực tế sau ghép giác mạc.

Tài liệu tham khảo:

Jyoti Deswal, Ashok Rathi, R.S. Chauhan, Gautam Jain, 2026, Fighting the Corneal Blindness Eyebanking and Keratoplasty, AIOC 2026 IC321, Video ID: ho7DMXzhCLg.

Xem thêm