Hội nghị AIOC 2026, phiên IC323, đã thảo luận về kỹ thuật tiêm corticosteroid vào khoang trên hắc mạc (suprachoroidal space) như một giải pháp cho bệnh nhân phù hoàng điểm kháng trị với các liệu pháp hiện có. Phù hoàng điểm là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực toàn cầu, ảnh hưởng đến 7 triệu người bệnh đái tháo đường, 3 triệu người bệnh tắc tĩnh mạch võng mạc (retinal vein occlusion - RVO), và chiếm 40% nguyên nhân suy giảm thị lực trong viêm màng bồ đào (uveitis).
Cơ chế bệnh sinh và vai trò của Corticosteroid
Phù hoàng điểm xảy ra do sự phá vỡ hàng rào máu - võng mạc (blood-retinal barrier), dẫn đến tích tụ dịch bất thường tại hoàng điểm. Các yếu tố viêm như cytokine, interleukin và VEGF làm tăng tính thấm mạch máu và giảm khả năng dẫn lưu dịch. Trong khi anti-VEGF là liệu pháp đầu tay, khoảng 30-40% bệnh nhân không đáp ứng đầy đủ. Corticosteroid mang lại cách tiếp cận đa mục tiêu (multi-targeted approach), không chỉ ức chế VEGF mà còn giảm giải phóng cytokine gây viêm, ổn định hàng rào máu - võng mạc và giảm hiện tượng bạch cầu bám dính (leukostasis).
Giải phẫu và kỹ thuật tiêm khoang trên hắc mạc
Khoang trên hắc mạc là một không gian tiềm tàng nằm giữa củng mạc và hắc mạc, bao quanh phân đoạn sau của mắt. Khoang này có thể giãn nở và cho phép thuốc khu trú tại phân đoạn sau, giảm tiếp xúc với tiền phòng và dịch kính. Kỹ thuật tiêm sử dụng kim chuyên dụng (độ dài 0.7-1.1 mm) để tiêm vào vùng pars plana, cách rìa 3-4 mm. Thể tích tiêm lâm sàng thường từ 50-100 microliters. Việc tiêm vào khoang này giúp nồng độ thuốc tại hắc mạc, biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) và võng mạc cao hơn, đồng thời giảm nguy cơ viêm nội nhãn so với tiêm nội nhãn (intravitreal injection).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ không đáp ứng anti-VEGF | 30-40% bệnh nhân |
| Độ dày võng mạc trung tâm (CMT) trong định nghĩa phù hoàng điểm kháng trị | >250-300 microns |
| Thể tích tiêm khoang trên hắc mạc | 50-100 microliters |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp (IOP) trong trial PEACH TREE (nhóm trên hắc mạc) | 11.5% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp (IOP) trong trial PEACH TREE (nhóm đối chứng) | 15.6% |
| Tỷ lệ đau mắt (nhóm trên hắc mạc) | 12.5% |
| Tỷ lệ đau mắt (nhóm đối chứng) | 4.7% |
Bằng chứng lâm sàng
Thử nghiệm PEACH TREE (pha 3, ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả) trên 160 bệnh nhân viêm màng bồ đào cho thấy 47% bệnh nhân nhóm tiêm trên hắc mạc đạt mức tăng >15 chữ cái ETDRS so với 16% ở nhóm đối chứng. Nghiên cứu Magnolia (mở rộng của PEACH TREE) ghi nhận 50% bệnh nhân không cần điều trị cứu vãn trong 9 tháng. Các thử nghiệm khác như HULK và TIBEE cũng cho thấy hiệu quả trong phù hoàng điểm do đái tháo đường, với khả năng giảm gánh nặng tiêm thuốc khi kết hợp hoặc dùng đơn trị liệu.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật tiêm khoang trên hắc mạc cho thấy tiềm năng giảm biến chứng tại tiền phòng (tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể) so với tiêm nội nhãn truyền thống. Tuy nhiên, cần lưu ý kỹ thuật tiêm đòi hỏi sự chính xác cao để tránh xuyên thủng vào dịch kính. Các dữ liệu về hiệu quả lâu dài và so sánh trực tiếp với các phác đồ anti-VEGF hiện đại vẫn cần thêm các nghiên cứu quy mô lớn hơn.
- Cân nhắc tiêm khoang trên hắc mạc cho bệnh nhân phù hoàng điểm kháng trị với anti-VEGF.
- Thực hiện đánh giá nhãn khoa kỹ lưỡng, loại trừ nhiễm trùng hoạt động trước khi tiêm.
- Theo dõi nhãn áp (IOP) và tình trạng đục thủy tinh thể định kỳ sau tiêm.
- Sử dụng kim chuyên dụng có gờ chặn (guard) để đảm bảo độ sâu tiêm an toàn.
- Cá thể hóa điều trị dựa trên đáp ứng giải phẫu (OCT) và thị lực của bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Neha Guliani, Sarita Beri, Rahul Bhatia, Afsana, Aditya Sharma, Amita, 2026, AIOC 2026 IC323 Suprachoroidal Triamcinolone for Refractory Macular Edema Targeted Corticosteroid, AIOS Proceedings, Video ID: IpAa1WUBx9A.