Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC45) của Dr. Rushad Shroff đã trình bày các chiến lược tối ưu hóa độ chính xác khi tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) cho bệnh nhân mắc giác mạc hình chóp (keratoconus). Việc tính toán công suất IOL trên các mắt có giác mạc không đều (irregular corneas) là một thách thức lâm sàng lớn do các giả định sinh trắc học thông thường bị vi phạm, dẫn đến sai số trong dự đoán vị trí đặt IOL hiệu dụng (effective lens position).
Thách thức trong sinh trắc học giác mạc hình chóp
Giác mạc hình chóp là một bệnh lý tiến triển với các đặc điểm hình thái học thay đổi từ mức độ nhẹ đến nặng, ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác của các phép đo keratometry (K). Các yếu tố gây khó khăn bao gồm: loạn thị không đều (irregular astigmatism), sự không đồng nhất của độ cong giác mạc giữa các kinh tuyến, và sự lệch trục thị giác so với phần dốc nhất của giác mạc. Ngoài ra, phim nước mắt không ổn định (unstable tear film), đỉnh giác mạc bị lệch tâm (decentered apex), và tình trạng biến dạng giác mạc do kính áp tròng (contact lens induced warpage) làm sai lệch các phép đo. Những mắt này thường có chiều dài trục nhãn cầu (axial length) lớn hơn và tiền phòng sâu hơn, dẫn đến xu hướng đánh giá quá cao công suất giác mạc và đánh giá thấp công suất IOL mục tiêu.
Quy trình chuẩn bị trước phẫu thuật
Phẫu thuật đục thủy tinh thể ở bệnh nhân giác mạc hình chóp nên được cân nhắc khi đục thủy tinh thể gây ảnh hưởng đáng kể đến thị lực, thường ở độ tuổi trên 40. Một bước quan trọng là yêu cầu bệnh nhân ngừng sử dụng kính áp tròng (contact lens holiday) để giác mạc ổn định trước khi đo đạc: khoảng 1 tuần đối với kính mềm và khoảng 1 tháng đối với kính cứng. Đối với kính củng mạc (scleral lenses), thời gian ngừng có thể ngắn hơn do đặc tính nâng cao của kính. Việc lựa chọn công thức tính toán IOL phù hợp là yếu tố then chốt. Cần sử dụng nhiều thiết bị đo đạc khác nhau và ưu tiên chọn giá trị K thấp nhất từ các thiết bị đo để giảm thiểu nguy cơ dịch chuyển viễn thị (hyperopic shift) sau phẫu thuật.
Lựa chọn công thức và loại IOL
Các công thức như Kane Keratoconus và Barrett True-K Keratoconus được ghi nhận cho kết quả tốt nhất, đặc biệt trong các trường hợp giác mạc hình chóp nặng. Đối với các trường hợp nhẹ (K < 50 D), hầu hết các công thức đều cho kết quả khả quan. Khi K > 65 D, các công thức chuyên biệt có thể không nhập được dữ liệu, khi đó cần sử dụng giá trị K tiêu chuẩn (43.25 D). Về loại IOL, do giác mạc hình chóp có quang sai cầu (spherical aberration) âm, trái ngược với quang sai cầu dương của giác mạc bình thường, nên ưu tiên sử dụng các loại IOL không quang sai (aberration free IOLs) như dòng Bausch & Lomb Invista hoặc Sensar. Việc đặt IOL toric cần thận trọng, chỉ thực hiện nếu bệnh nhân không có ý định tiếp tục sử dụng kính áp tròng, vì IOL toric có thể làm thay đổi trục loạn thị.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian ngừng kính mềm | Khoảng 1 tuần |
| Thời gian ngừng kính cứng | Khoảng 1 tháng |
| Ngưỡng K cho công thức Kane | Lên đến 65 D |
| Ngưỡng K cho công thức Barrett | Lên đến 63 D |
| Giá trị K tiêu chuẩn khi K > 65 D | 43.25 D |
| Mục tiêu khúc xạ | Cận thị nhẹ (-0.5 D đến -1.0 D) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, Dr. Rushad Shroff; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc ưu tiên mục tiêu cận thị nhẹ để bù trừ cho xu hướng dịch chuyển viễn thị sau phẫu thuật ở mắt giác mạc hình chóp. Hạn chế của phương pháp này là sự phụ thuộc vào độ chính xác của các thiết bị đo đạc và sự thay đổi không dự đoán trước được của giác mạc sau phẫu thuật.
- Luôn ưu tiên chọn giá trị K thấp nhất từ các thiết bị đo để tránh dịch chuyển viễn thị.
- Mục tiêu khúc xạ sau phẫu thuật nên là cận thị nhẹ để tối ưu hóa thị lực không kính và hỗ trợ lắp kính áp tròng nếu cần.
- Sử dụng các công thức chuyên biệt như Kane Keratoconus hoặc Barrett True-K Keratoconus cho các trường hợp nặng.
- Cân nhắc sử dụng IOL không quang sai (aberration free) để phù hợp với đặc điểm quang sai của giác mạc hình chóp.
- Kiểm tra kỹ nhu cầu sử dụng kính áp tròng của bệnh nhân trước khi quyết định đặt IOL toric.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Rushad Shroff, 2026, Conquering the Cone: IOL Power Calculation in Ectatic Eyes, AIOC 2026 - IC45, Video ID: 9MP6V345oSY.