Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (IC375) năm 2026 đã tổng hợp các khái niệm và xu hướng mới nhất nhằm tối ưu hóa tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (Intraocular Lens - IOL). Mục tiêu cuối cùng của phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện đại là đạt được kết quả khúc xạ plano (66) sau phẫu thuật, với 88% đến 90% bệnh nhân đạt sai số dự đoán trong khoảng 0.5 diopter nếu các điều kiện chuẩn hóa được đáp ứng.
Thách thức trong tính toán công suất IOL
Việc tính toán công suất IOL hiện nay đối mặt với nhiều yếu tố không chắc chắn, bao gồm sự thay đổi của vị trí đặt IOL hiệu dụng (Effective Lens Position - ELP), các bước nhảy công suất IOL rời rạc (ví dụ: 0.5, 20, 20.5, 21 diopter) và dung sai dán nhãn của nhà sản xuất. Đối với các thấu kính công suất thấp (từ -3 đến +3 diopter), dung sai có thể dao động trong khoảng 0.3 diopter, trong khi với các thấu kính công suất cao (>30 diopter), sai số có thể lên tới 1 diopter. Ngoài ra, các yếu tố như góc kappa (angle kappa) và cơ sinh học nhãn cầu (ocular biomechanics) đang ngày càng được chú trọng để cải thiện độ chính xác.
Tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu và kỹ thuật đo sinh trắc học
Trước khi thực hiện đo sinh trắc học (biometry), việc tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu là bắt buộc để đảm bảo các thông số đáng tin cậy. Các phương pháp chi phí thấp như chườm ấm, vệ sinh bờ mi và sử dụng nước mắt nhân tạo (không dùng loại quá nhớt) trong 2 tuần trước khi đo có thể cải thiện đáng kể chất lượng bề mặt. Kỹ thuật đo sinh trắc học nên là kỹ thuật không chạm (nil touch) trên giác mạc nguyên vẹn. Đối với các trường hợp đồng tử nhỏ, việc giãn đồng tử có thể cần thiết, tuy nhiên cần lưu ý rằng sự thay đổi các thông số nhãn cầu sau khi giãn có thể ảnh hưởng đến tính toán công suất IOL, đôi khi gây sai số từ 0.5 đến 1 diopter.
Lựa chọn công thức và thiết bị đo
Các thiết bị đo sinh trắc học dựa trên OCT nguồn quét (Swept Source OCT - SS-OCT) như IOLMaster 700 và Anterion cho thấy ưu thế vượt trội trong việc thu thập dữ liệu ở những mắt có đục thủy tinh thể đậm đặc. Mặc dù các công thức cũ như Hoffer Q (từ 1993) vẫn còn được sử dụng, các chuyên gia khuyến cáo nên chuyển sang các công thức thế hệ mới như Kane, Barrett Universal II, hoặc Hoffer QST. Đối với các trường hợp đặc biệt như mắt có phẫu thuật khúc xạ trước đó, Barrett True K hoặc Barrett 2K là những lựa chọn ưu tiên. Các công thức này hiện được tích hợp sẵn trên các nền tảng trực tuyến miễn phí như ASCRS, giúp giảm thiểu sai sót do nhập liệu thủ công.
Quản lý astigmatism và IOL toric
Thành công của IOL toric phụ thuộc vào 5 trụ cột chính: đo đạc chính xác, lựa chọn công thức toric phù hợp, cân nhắc loạn thị giác mạc sau (Posterior Corneal Astigmatism - PCA), đánh dấu trục chính xác và độ ổn định xoay của IOL. PCA đóng vai trò quan trọng; nếu không được tính đến, có thể dẫn đến sai số trong điều chỉnh loạn thị. Đối với các mắt có loạn thị xuôi chiều (WTR), cần thận trọng để tránh quá chỉnh (overcorrection). Các công thức hiện đại như Kane toric hoặc Barrett toric đã tích hợp sẵn các thuật toán tính toán PCA và tỷ lệ toricity (toricity ratio) để tối ưu hóa kết quả.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ đạt sai số dự đoán 0.5D | 88% đến 90% |
| Tỷ lệ scan chất lượng thấp (IOLMaster 700) | 9% |
| Tỷ lệ scan đạt yêu cầu sau khi giãn đồng tử | 80% của nhóm 9% |
| Dung sai công suất IOL (công suất thấp) | 0.3 diopter |
| Dung sai công suất IOL (công suất >30D) | 1 diopter |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các công thức thế hệ mới (Kane, Barrett) thay vì các công thức cũ. Một điểm quan trọng là việc cá nhân hóa quy trình đo đạc, đặc biệt là tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu trước khi đo, là yếu tố then chốt để giảm thiểu sai số khúc xạ. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu so sánh trực tiếp giữa các công thức trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mà dựa trên kinh nghiệm và các báo cáo tổng quan.
- Ưu tiên sử dụng các công thức tính toán thế hệ mới (Kane, Barrett) thay vì các công thức cũ.
- Luôn tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu bằng chườm ấm và vệ sinh bờ mi trước khi đo sinh trắc học.
- Sử dụng các nền tảng tính toán trực tuyến (như ASCRS) để truy cập các công thức mới nhất và giảm sai sót nhập liệu.
- Cân nhắc PCA trong tính toán IOL toric để tránh sai số điều chỉnh loạn thị.
- Kiểm tra độ ổn định xoay của IOL toric trong 24 giờ đầu sau phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
AIOC2026, 2026, Recent Concepts and Trends to Optimize Intraocular Lens (iol) Power Calculation, aioseditorproceedings, Video ID: wyxPBV22eBI.