Nghiên cứu của Pickett và cộng sự (2026) về các thuốc liên hợp kháng thể-thuốc (Antibody-drug conjugates - ADCs) cho thấy đây là một nhóm liệu pháp năng động trong ung thư học, với hơn một tá ADC đã được FDA chấp thuận cho các khối u rắn. Trong ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC), các liệu pháp nhắm trúng đích như chất ức chế tyrosine kinase (Tyrosine kinase inhibitors - TKIs) và chất ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (Immune checkpoint inhibitors - ICIs) đã thay đổi cục diện điều trị, tuy nhiên lợi ích thường chỉ là tạm thời và cần các lựa chọn mới khi tình trạng kháng thuốc phát triển.
Cấu trúc sinh học và cơ chế của ADC trong ung thư phổi
ADC là các liệu pháp điều trị theo mô-đun được thiết kế để kết hợp tính đặc hiệu của kháng thể đơn dòng với độc tính tế bào của hóa trị. Cấu trúc chung bao gồm một kháng thể hướng khối u, một chất liên kết hóa học (linker) và một tải trọng gây độc tế bào (cytotoxic payload). Khi liên kết với kháng nguyên bề mặt, ADC được nội bào hóa và vận chuyển qua các ngăn nội bào, nơi quá trình phân cắt linker hoặc thoái hóa kháng thể giải phóng tải trọng hoạt tính. ADC là tổng hòa của các thành phần phụ thuộc lẫn nhau, bao gồm mật độ kháng nguyên, động học nội bào hóa, độ ổn định của linker, hiệu lực tải trọng, tỷ lệ thuốc trên kháng thể (Drug-to-antibody ratio - DAR) và khả năng tiêu diệt tế bào lân cận (bystander killing). Trong ung thư phổi, các biến số này đặc biệt quan trọng do sự biểu hiện kháng nguyên thường không đồng nhất giữa các mô học, phân nhóm phân tử, các lần tiếp xúc thuốc trước đó và các vị trí di căn.
ADC với sự chấp thuận của cơ quan quản lý và các ADC mới nổi trong NSCLC
T-DM1 là ADC hướng HER2 đầu tiên được FDA chấp thuận nhưng chỉ cho thấy hoạt tính khiêm tốn và độc tính đáng kể trong NSCLC biểu hiện quá mức HER2. Lợi ích rõ ràng hơn được ghi nhận với T-DXd trong NSCLC đột biến HER2, đặc biệt trong nghiên cứu DESTINY-Lung01 Cohort 2 với tỷ lệ đáp ứng khách quan (ORR) là 55% và trung vị sống còn không bệnh tiến triển (PFS) là 8,2 tháng. Teliso-V, hướng tới MET, đã đạt được sự chấp thuận tăng tốc cho bệnh nhân NSCLC có biểu hiện quá mức MET cao, EGFR kiểu hoang dã (wt) sau khi có kết quả thử nghiệm đầy hứa hẹn. Ngoài ra, Dato-DXd cũng nhận được sự chấp thuận tăng tốc cho NSCLC đột biến EGFR dựa trên kết quả từ TROPION-Lung05 và TROPION-Lung01.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ sống còn 5 năm | Khoảng 20% |
| Tỷ lệ phát triển di căn não | 20–65% bệnh nhân ung thư phổi |
| ORR của T-DXd (DESTINY-Lung01, Cohort 2) | 55% |
| Trung vị PFS của T-DXd (DESTINY-Lung01, Cohort 2) | 8,2 tháng |
| ORR của Sac-TMT + pembrolizumab (OptiTROP-Lung05) | 70,2% |
| PFS HR của Sac-TMT + pembrolizumab (OptiTROP-Lung05) | 0,35 (95% CI 0,26–0,47) |
Bình luận: Thông tin theo Pickett và cộng sự (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về ORR và PFS cho thấy tiềm năng lớn của ADC, tuy nhiên cần lưu ý rằng sự khác biệt về thiết kế linker và tải trọng giữa các ADC (ví dụ: T-DM1 so với T-DXd) dẫn đến hồ sơ hiệu quả và an toàn khác biệt đáng kể. Hạn chế lớn nhất hiện nay là sự không đồng nhất của biểu hiện kháng nguyên và cơ chế kháng thuốc phức tạp, đòi hỏi việc lựa chọn bệnh nhân dựa trên biomarker chính xác hơn.
Độc tính của ADC và quản lý trong ung thư phổi
Các biến cố bất lợi (AEs) trên các ADC là không đồng nhất và phản ánh sinh học của đích, linker và tải trọng. Độc tính huyết học, bao gồm thiếu máu, giảm bạch cầu trung tính, giảm bạch cầu và giảm tiểu cầu, thường xuyên xảy ra, đặc biệt với các phác đồ hướng HER3. Độc tính trên đường tiêu hóa và niêm mạc cũng phổ biến, với tỷ lệ buồn nôn vượt quá 80% trong các nhóm điều trị hướng HER2 và viêm miệng ảnh hưởng đến hơn một nửa số bệnh nhân được điều trị bằng Dato-DXd hướng TROP2. Bệnh lý thần kinh ngoại biên, phù hợp với tác dụng của tải trọng MMAE, được thấy rõ nhất với các ADC hướng MET và CEACAM5. Độc tính trên phổi, bao gồm bệnh phổi kẽ (ILD) và viêm phổi, vẫn là một mối quan tâm xác định đối với các ADC hướng HER2 và các tải trọng DXd/TOP1.
- Thực hiện đánh giá nhãn khoa cơ bản và phân loại bệnh lý thần kinh khi dự đoán các độc tính này.
- Đối với ILD không triệu chứng độ 1, nên tạm dừng ADC và cân nhắc dùng prednisone, chụp ảnh lại trong vòng 1-2 tuần.
- Đối với ILD độ 2 có triệu chứng, nên ngừng ADC và dùng methylprednisolone 1 mg/kg/ngày, đồng thời hội chẩn chuyên khoa phổi.
- Đối với ILD độ 3-4, khuyến cáo nhập viện, dùng methylprednisolone tĩnh mạch 1-2 mg/kg/ngày, quản lý đa chuyên khoa và ngừng vĩnh viễn ADC.
- Không khuyến cáo tái sử dụng ADC sau khi xảy ra ILD độ 2 trở lên.
Tài liệu tham khảo:
Pickett, H. et al., 2026, Emerging landscape of antibody–drug conjugates in lung cancer: a clinical review, Trends in Cancer, Vol. xx, No. xx, DOI: 10.1016/j.trecan.2026.09.002