Chương 52 trong sách Essentials of Pain Medicine (2018) tổng quan về các liệu pháp truyền tĩnh mạch (IV) cho bệnh nhân đau mạn tính và đau do ung thư kháng trị, nơi các phương pháp quản lý không xâm lấn đã thất bại. Các lựa chọn dược lý bao gồm thuốc tê tại chỗ, ketamine, bisphosphonates, immunoglobulin, magie và phentolamine.
Thuốc tê tại chỗ (Lidocaine)
Lidocaine phong bế các kênh natri (sodium channels), ảnh hưởng đến cơ chế bệnh sinh của đau thần kinh và đau viêm. Trong một nghiên cứu trên 182 bệnh nhân đau mạn tính, 83 (46%) bệnh nhân đáp ứng với truyền lidocaine 1-5 mg/kg trong 1 giờ; tỷ lệ đáp ứng cao nhất ở nhóm đau rễ thần kinh (75%). Một tổng quan hệ thống 17 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) trên 199 bệnh nhân cho thấy lidocaine giảm đau tốt hơn giả dược. Tuy nhiên, ở bệnh nhân đau do di căn xương hoặc bệnh lý đám rối do xạ trị, hiệu quả không khác biệt so với nước muối sinh lý. Tác dụng phụ bao gồm chóng mặt, buồn ngủ, buồn nôn và tê quanh miệng (16% số ca truyền). Cần lưu ý, thông tin theo Essentials of Pain Medicine (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
Ketamine
Ketamine đối kháng thụ thể N-methyl-d-aspartate (NMDA), giúp giảm nhạy cảm trung ương. Trong một nghiên cứu hồi cứu, 33 bệnh nhân đau vùng phức tạp (CRPS) được truyền ketamine, 25 (76%) đạt giảm đau hoàn toàn. Một nghiên cứu khác trên 247 bệnh nhân đau đầu kháng trị cho thấy 93% bệnh nhân đau nửa đầu giảm hơn 50% cường độ đau. Tác dụng phụ thường gặp bao gồm ảo giác (10%) và tăng huyết áp (12%). Ketamine có thể gây suy giảm nhận thức và trí nhớ ở người dùng thường xuyên.
Bisphosphonates
Bisphosphonates ức chế tiêu xương, được sử dụng cho CRPS và đau thắt lưng mạn tính. Liều tích lũy 180 mg pamidronate (hai liều 90 mg cách nhau 4 tuần) giúp giảm đau đáng kể ở bệnh nhân đau thắt lưng mạn tính có thoái hóa đĩa đệm. Zoledronic acid 5 mg IV cũng cho thấy cải thiện đau ở bệnh nhân có thay đổi Modic I. Tác dụng phụ phổ biến là triệu chứng giống cúm trong 3-4 ngày sau truyền. Cần thận trọng với nguy cơ hoại tử xương hàm (BRONJ).
Magie, Immunoglobulin và Phentolamine
Magie (1 g IV trong 30 phút) giúp 86% bệnh nhân đau đầu migraine hết đau. Immunoglobulin là liệu pháp mới cho đau kháng trị trong CRPS và đau thần kinh. Phentolamine được dùng để chẩn đoán đau duy trì do giao cảm; trong một thử nghiệm, 16/37 (43%) bệnh nhân đau thần kinh giảm đau sau truyền phentolamine. Tuy nhiên, phentolamine ít được ưu tiên do nguy cơ hạ huyết áp, nhịp tim nhanh và lợi ích dài hạn hạn chế.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Lidocaine bolus | 1 mg/kg trong 3-5 phút |
| Lidocaine duy trì | 2-4 mg/kg trong 20-30 phút |
| Ketamine khởi đầu | 0.3 mg/kg trong 30-45 phút |
| Ketamine tối đa | 0.6-1 mg/kg |
| Pamidronate liều tích lũy | 180 mg (hai liều 90 mg cách nhau 4 tuần) |
| Zoledronic acid liều | 5 mg IV |
| Phentolamine liều | 20-75 mg IV |
Bình luận: Các liệu pháp truyền tĩnh mạch này chủ yếu là phương án cuối cùng khi các điều trị bảo tồn thất bại. Hạn chế lớn nhất là thiếu các nghiên cứu dài hạn về hiệu quả và an toàn. Việc theo dõi sát sao các dấu hiệu sinh tồn và tác dụng phụ thần kinh/tim mạch là bắt buộc. Thông tin theo Essentials of Pain Medicine (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Đánh giá tiền sử tim mạch và EKG trước khi bắt đầu bất kỳ liệu pháp truyền tĩnh mạch nào.
- Sử dụng các thuốc tiền mê như midazolam và ondansetron để giảm tác dụng phụ của ketamine.
- Theo dõi sát các dấu hiệu của hoại tử xương hàm khi sử dụng bisphosphonates kéo dài.
- Cân nhắc ngừng truyền ngay lập tức nếu xuất hiện co giật, loạn nhịp hoặc tăng huyết áp quá mức.
- Ưu tiên các phương pháp không xâm lấn trước khi chỉ định truyền tĩnh mạch cho đau mạn tính.
Tài liệu tham khảo:
DeCaria SK, Anitescu M, 2018, Intravenous Infusions for Refractory Cancer and Chronic Pain States, Essentials of Pain Medicine, 469-474.