Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC514) về chủ đề màng ối (Amniotic membrane - AM) đã tổng hợp các ứng dụng lâm sàng từ bề mặt nhãn cầu đến các kỹ thuật phức tạp trong phẫu thuật dịch kính võng mạc. Màng ối là một cấu trúc sinh học có độ dày từ 0,02 mm đến 0,5 mm, bao gồm ba lớp mô học chính: lớp biểu mô, màng đáy dày (chứa collagen loại 1, 2 và 5) và mô trung mô vô mạch.
Đặc tính sinh học và cơ chế tác dụng
Màng ối đóng vai trò là một công cụ quan trọng trong y học tái tạo nhãn khoa nhờ các đặc tính: chống viêm, chống xơ hóa, thúc đẩy tái tạo và điều hòa miễn dịch. Các tế bào có nguồn gốc từ màng ối sở hữu đặc tính đa năng (pluripotency), có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau. Màng ối sản xuất các yếu tố tăng trưởng (như platelet derived growth factor) giúp thúc đẩy sự sống sót, tăng sinh và di cư của tế bào biểu mô. Đặc tính chống viêm được thể hiện qua interleukin 10 và alpha-1 antitrypsin, đồng thời duy trì bề mặt giác mạc vô mạch thông qua các hợp chất chống tạo mạch như thrombospondin-1 và endostatin.
Quy trình chuẩn bị và bảo quản
Màng ối được thu thập từ các ca sinh mổ, loại bỏ các trường hợp nhiễm meconium hoặc nguy cơ cao. Quy trình làm sạch sử dụng dung dịch kháng sinh (1 g genta, 1 g ceftin, 25 ml fluconazole) và môi trường nuôi cấy Ham's F-10. Các phương pháp bảo quản chính bao gồm:
- Cryopreservation: Bảo quản trong dung dịch glycerol 86% và môi trường Dulbecco's modified Eagle medium ở -80°C, thời hạn sử dụng 1-2 năm.
- Lyophilization (Đông khô): Làm lạnh nhanh đến -80°C kết hợp hút chân không, loại bỏ nhu cầu lưu trữ lạnh.
- Dehydration: Sấy khô ở 3,5 đến 6°C sau khi loại bỏ lớp xốp và xử lý với raffinose.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ dày màng ối | 0,02 mm đến 0,5 mm |
| Thời hạn bảo quản cryopreservation | 1 đến 2 năm |
| Nhiệt độ bảo quản cryopreservation | -80°C |
| Thời hạn bảo quản đông khô | 5 năm ở nhiệt độ phòng |
| Cỡ mẫu nghiên cứu (optic disc pit) | 5 mắt, 5 bệnh nhân |
| Cải thiện thị lực (optic disc pit) | tài liệu không nêu |
Ứng dụng trong phẫu thuật dịch kính võng mạc
Màng ối được sử dụng trong các tình huống khó như lỗ hoàng điểm (macular hole) tái phát hoặc thất bại, đặc biệt ở bệnh nhân cận thị nặng. Kỹ thuật "Triple S" (Staining - Sizing - Sliding) được phát triển để tối ưu hóa việc xử lý màng ối: nhuộm bằng brilliant blue dye để tăng độ tương phản, đo đạc kích thước dựa trên công thức trung bình đường dẫn tối thiểu (MLD) và đường kính đáy, và sử dụng kỹ thuật trượt bimanual để đặt màng. Trong các ca lỗ hoàng điểm, việc cố định màng ối bằng khâu (hitching) vào mô củng mạc được khuyến cáo để đảm bảo độ ổn định lâu dài.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng màng ối như một "giàn giáo" (scaffold) sinh học. Cần lưu ý rằng việc sử dụng màng ối trong phẫu thuật dịch kính võng mạc vẫn là kỹ thuật chuyên sâu, đòi hỏi kỹ năng bimanual thành thạo. Các hạn chế về độ bền của keo fibrin trong môi trường nội nhãn được tác giả thảo luận, dẫn đến khuyến cáo ưu tiên khâu cố định trong các trường hợp cần độ ổn định cao.
- Ưu tiên sử dụng màng ối trong các ca lỗ hoàng điểm tái phát hoặc có cấu trúc củng mạc bất thường.
- Áp dụng kỹ thuật nhuộm màng ối để cải thiện khả năng quan sát trong phẫu thuật nội nhãn.
- Sử dụng kỹ thuật khâu cố định (hitching) thay vì chỉ dựa vào keo fibrin để đảm bảo màng ối không bị di lệch.
- Loại bỏ triệt để các mô hoại tử trong các ca bỏng hóa chất trước khi đặt màng ối.
- Theo dõi sát sao tình trạng nhiễm trùng sau phẫu thuật, mặc dù tỷ lệ này được báo cáo là thấp.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor Proceedings, 2026, Amniotic membrane: The new biological in ophthalmology, AIOC 2026 IC514, Video ID: nKL9gPHY3w0.