Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC230 với chủ đề "OCT Angiography Navigating the Teenage tantrums" đã cung cấp cái nhìn toàn diện về vai trò của chụp mạch cắt lớp quang học (OCT Angiography - OCTA) trong thực hành lâm sàng nhãn khoa hiện đại. OCTA, được giới thiệu lần đầu vào năm 2014, đã trở thành một công cụ quan trọng, cho phép hình ảnh hóa không xâm lấn các đám rối mao mạch võng mạc (retinal capillary plexus) với tốc độ nhanh và độ phân giải cao, thay thế dần vai trò của chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography - FA) và chụp mạch ICG (Indocyanine Green Angiography - ICG) trong nhiều bệnh lý mạch máu võng mạc.
Nguyên lý và kỹ thuật OCTA
Công nghệ OCTA (như AngioPlex) hoạt động dựa trên việc phát hiện chuyển động của các hạt tán xạ, chủ yếu là hồng cầu, trong các lần quét OCT B-scan liên tiếp tại cùng một vị trí. Mỗi cụm quét (cluster) tạo ra một bản đồ tái tạo của vi mạch được tưới máu trong võng mạc và hắc mạc. Phần mềm (ví dụ Z 6000 OMAC) xử lý biên độ phức tạp và pha để tạo ra hình ảnh nâng cao. Khác với OCT truyền thống cho thấy mặt cắt dọc, OCTA thực hiện cắt ngang võng mạc, cho phép quan sát từng đám rối mạch máu riêng biệt thông qua các đường phân đoạn (segmentation line). Việc hiểu rõ các đường phân đoạn này là yếu tố then chốt để diễn giải chính xác hình ảnh OCTA, đặc biệt khi đánh giá các bệnh lý như màng tân mạch hắc mạc (CNVM).
Diễn giải hình ảnh và các thông số kỹ thuật
Việc lựa chọn kích thước quét (scan size) phụ thuộc vào loại tổn thương: 3x3 mm cho các tổn thương nhỏ, 6x6 mm hoặc 8x8 mm cho tổn thương hoàng điểm lớn, và montage 8x8 mm hoặc 12x12 mm cho bệnh nhân đái tháo đường. Các máy OCT thế hệ mới (như Dream OCT) có thể thực hiện quét góc rộng 16x16 mm để quan sát vùng ngoại vi. Hình ảnh OCTA thường bao gồm bản đồ võng mạc nông (màu đỏ), đám rối võng mạc sâu (màu xanh), vùng võng mạc vô mạch (màu xanh dương) và các lớp hắc mạc. Người thực hiện cần đồng thời diễn giải hình ảnh OCTA, hình ảnh cấu trúc tương ứng và hình ảnh V-scan để đưa ra chẩn đoán chính xác. Trong trường hợp nghi ngờ, việc thực hiện phân đoạn thủ công (manual segmentation) trên máy là cần thiết để thu thập thông tin đầy đủ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Năm giới thiệu OCTA | 2014 |
| Số lần quét tại một vị trí | lên đến 4 lần |
| Wavelength máy Spectral Domain | 850 nm |
| Wavelength máy Swept Source | 1050 nm |
| Độ nhạy chẩn đoán PCV trên OCTA | 95% |
| Tỷ lệ bệnh nhân có phản ứng phụ với thuốc nhuộm FA | khoảng 5% |
Quản lý nhiễu ảnh (Artifacts)
Nhiễu ảnh là một phần không thể tránh khỏi khi sử dụng OCTA. Các loại nhiễu phổ biến bao gồm nhiễu do chớp mắt (blink artifacts), nhiễu dải (band artifacts), nhiễu kéo giãn (stretch artifacts) và nhiễu trùng lặp (duplication artifacts). Nhiễu do định vị (centration) xảy ra khi hoàng điểm không nằm ở trung tâm. Nhiễu ảnh chiếu (projection artifacts) xảy ra khi mạch máu ở lớp nông bị phản chiếu xuống các lớp sâu hơn. Để khắc phục, người dùng có thể bật tín hiệu dòng chảy (flow signal) để phân biệt giữa nhiễu và tổn thương thực sự, hoặc thực hiện phân tích từng lớp (layer-by-layer analysis) và đối chiếu lâm sàng. Việc sử dụng máy có tốc độ quét nhanh hơn có thể giúp giảm thiểu nhiễu ảnh liên quan đến bệnh nhân.
Bình luận: Thông tin theo [AIOC 2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bác sĩ phải trực tiếp ngồi trên máy để thực hiện phân đoạn thủ công thay vì chỉ dựa vào báo cáo tự động từ kỹ thuật viên. Đây là một hạn chế lớn trong các phòng khám bận rộn, nơi thời gian là yếu tố hạn chế.
Ứng dụng trong bệnh lý võng mạc và Glaucoma
Trong bệnh võng mạc đái tháo đường, OCTA giúp phát hiện sớm các thay đổi ở đám rối mao mạch sâu trước khi có thay đổi trên soi đáy mắt. Các thông số như mật độ mạch máu (vessel density) và diện tích vùng vô mạch hoàng điểm (FAZ) là các chỉ số quan trọng để theo dõi tiến triển bệnh. Đối với Glaucoma, OCTA cung cấp một chiều hướng mạch máu mới, giúp phát hiện giảm mật độ mạch máu quanh gai thị và hoàng điểm, ngay cả khi các thông số cấu trúc (RNFL) vẫn trong giới hạn bình thường. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là thiếu cơ sở dữ liệu chuẩn (normative database) cho các thông số OCTA trong chẩn đoán Glaucoma.
- Luôn thực hiện phân đoạn thủ công (manual segmentation) khi có nghi ngờ về hình ảnh hoặc khi có nhiễu ảnh chiếu.
- Sử dụng OCTA để theo dõi tiến triển của tân mạch và đáp ứng điều trị, thay vì chỉ dựa vào FA.
- Kết hợp nhiều phương thức hình ảnh (multimodal imaging) để đạt được chẩn đoán chính xác nhất.
- Đối với bệnh nhân đái tháo đường, cần chú ý đánh giá đám rối mao mạch sâu (DCP) vì đây là nơi xuất hiện các thay đổi sớm.
- Cân nhắc sử dụng OCTA góc rộng (wide-field OCTA) để phát hiện các vùng thiếu máu cục bộ ở võng mạc ngoại vi.
Tài liệu tham khảo:
Nindra Gupta, 2026, AIOC 2026 IC230 OCT Angiography Navigating the Teenage tantrums, aioseditorproceedings, Video ID: 54IiJ6gf4DE