Ứng dụng OCTA trong chẩn đoán và theo dõi các bệnh lý viêm hắc mạc

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Nghiên cứu tổng quan về viêm hắc mạc (choroiditis) năm 2022 đã chỉ ra rằng việc sử dụng chụp mạch cắt lớp quang học (OCTA) mang lại cái nhìn mới về vi mạch máu phân đoạn sau, vượt qua những hạn chế của chụp mạch huỳnh quang truyền thống. OCTA tạo ra hình ảnh tương phản mạng lưới mạch máu phân giải theo chiều sâu, giúp đánh giá các bệnh lý viêm hắc mạc nguyên phát vốn trước đây chủ yếu dựa vào chụp mạch indocyanine green (ICGA).

Hội chứng đốm trắng đa ổ (MEWDS)

MEWDS là tình trạng cấp tính, tự giới hạn, thường gặp ở phụ nữ trẻ cận thị. Mặc dù phân loại truyền thống là viêm mao mạch hắc mạc (choriocapillaritis), các nghiên cứu OCTA gần đây không ghi nhận thay đổi ở mức mao mạch hắc mạc (CC). Các tác giả như Pichi et al. đề xuất MEWDS có thể là bệnh viêm tế bào thụ cảm ánh sáng (photoreceptoritis), trong khi Zicarelli et al. cho rằng tổn thương nguyên phát nằm ở biểu mô sắc tố võng mạc (RPE). Kết luận từ OCTA cho thấy MEWDS chủ yếu là viêm tế bào thụ cảm ánh sáng và/hoặc RPE, trong khi CC và các đám rối mạch máu võng mạc có thể không bị ảnh hưởng tại bất kỳ thời điểm nào của bệnh.

Viêm biểu mô sắc tố dạng placoid đa ổ cấp tính (APMPPE)

APMPPE là tình trạng viêm hiếm gặp ở người trẻ khỏe mạnh, gây mất thị lực cấp tính do các tổn thương dạng placoid màu kem ở cực sau. Cơ chế bệnh sinh được cho là tổn thương nguyên phát ở hắc mạc trong, dẫn đến giảm tưới máu mao mạch hắc mạc (CC hypoperfusion). OCTA cho thấy các khoảng trống dòng chảy (flow voids) ở CC lớn hơn vùng tổn thương võng mạc ngoài trên SD-OCT. Quá trình tiến triển qua 4 giai đoạn: hắc mạc, hắc võng mạc, chuyển tiếp và hồi phục. Mặc dù có tổn thương võng mạc ngoài vĩnh viễn, tưới máu CC có xu hướng được tái lập, giải thích tiên lượng tốt của bệnh ngay cả khi không điều trị.

Viêm hắc mạc dạng serpiginous (SC)

SC là bệnh viêm mao mạch hắc mạc mạn tính, tái phát, tiến triển ly tâm quanh gai thị. Các tổn thương hoạt động xuất hiện dưới dạng vùng không tưới máu trên OCTA, tương ứng với các tổn thương giảm huỳnh quang trên ICGA. Đối với các tổn thương không hoạt động, OCTA chỉ cho thấy sự tái tưới máu một phần của CC. Ở các lớp hắc mạc sâu hơn, OCTA ghi nhận sự chuyển đổi từ hiệu ứng "đen trên trắng" sang "trắng trên đen" ở lớp Haller bên dưới các vùng teo, một hiện tượng vẫn cần được giải thích thêm.

Viêm hắc mạc đa ổ (MFC) và bệnh lý hắc mạc trong dạng chấm (PIC)

MFC và PIC thường có các đợt viêm tái phát ở phụ nữ trẻ cận thị. Cả hai bệnh đều có chung cơ chế tổn thương RPE và võng mạc ngoài, cũng như tân mạch hắc mạc viêm (iCNV). OCTA là công cụ quan trọng để phát hiện dòng chảy tân mạch, vượt qua hạn chế của chụp mạch truyền thống. Một nghiên cứu trên nhóm lớn cho thấy tỷ lệ dòng chảy tân mạch trong tổn thương MFC là 83%, với 91% ở tổn thương dưới võng mạc và 100% ở tổn thương hỗn hợp. Tuy nhiên, OCTA đơn thuần chưa đủ để xác định tình trạng xuất tiết của iCNV.

Viêm hắc võng mạc Birdshot (BSRC)

BSRC là viêm hắc mạc dạng mô đệm mạn tính, liên quan chặt chẽ đến HLA A-29 (gần 100% trường hợp). OCTA gần đây mô tả các thay đổi mạch máu võng mạc như mạch máu giãn dạng telangiectasia, vòng mao mạch và giảm mật độ mạch máu ở đám rối mao mạch nông và sâu. Mật độ mạch máu võng mạc có thể là dấu hiệu hình ảnh tiềm năng cho mức độ nghiêm trọng của bệnh. Trong giai đoạn sớm, dòng chảy CC thường không bị ảnh hưởng, nhưng khi bệnh tiến triển, dòng chảy CC giảm và các tổn thương teo màu vàng xuất hiện đồng vị với các khoảng trống dòng chảy CC.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ dòng chảy tân mạch trong tổn thương MFC83%
Tỷ lệ dòng chảy tân mạch trong tổn thương subretinal MFC91%
Tỷ lệ dòng chảy tân mạch trong tổn thương hỗn hợp MFC100%
Tỷ lệ dòng chảy tân mạch trong tổn thương subRPE MFCtài liệu không nêu
Liên quan HLA A-29 trong BSRCgần 100%
Bình luận: Thông tin theo Furtado & Vieira (2022); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh OCTA là công cụ hỗ trợ chẩn đoán mạnh mẽ nhưng cần lưu ý các nhiễu ảnh (artifacts) và tán xạ từ RPE/CC khi đánh giá các lớp hắc mạc sâu. Việc phân biệt giữa tổn thương viêm đơn thuần và iCNV vẫn là thách thức lớn trong thực hành lâm sàng.
  • Sử dụng OCTA để đánh giá sớm các khoảng trống dòng chảy mao mạch hắc mạc trong các bệnh lý viêm hắc mạc.
  • Kết hợp đa phương thức hình ảnh (multimodal imaging) để xác định tình trạng hoạt động của tân mạch hắc mạc viêm.
  • Theo dõi mật độ mạch máu võng mạc như một dấu hiệu hình ảnh tiềm năng cho mức độ nghiêm trọng của BSRC.
  • Cẩn trọng với các nhiễu ảnh khi đánh giá các lớp hắc mạc sâu trên OCTA.

Tài liệu tham khảo:

Maria João Furtado, Rita Vieira, 2022, Choroiditis, OCTA in Ophthalmology, trang 179-183.

Xem thêm