Nghiên cứu tổng quan có cấu trúc (structured review) năm 2026 đã tổng hợp dữ liệu từ 40 bài báo khoa học (xuất bản 1975-2026) nhằm đánh giá vai trò của phẫu thuật viên hàm mặt (Oral and Maxillofacial Surgeons - OMFS) trong quản lý các hội chứng sọ mặt. Các hội chứng này gây ra những khiếm khuyết phức tạp về chức năng, thẩm mỹ và tâm lý xã hội, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa (multidisciplinary care) kéo dài từ giai đoạn sơ sinh đến khi trưởng thành.
Phổ các hội chứng sọ mặt
Các nghiên cứu được đưa vào tổng quan bao gồm nhiều hội chứng sọ mặt khác nhau. Hội chứng dính khớp sọ (syndromic craniosynostoses) như Apert, Crouzon, Pfeiffer và Saethre-Chotzen là nhóm phổ biến nhất, chiếm 18/40 nghiên cứu (45,0%). Tiếp theo là chuỗi Pierre Robin (Pierre Robin sequence) với 12 nghiên cứu (30,0%), hội chứng Treacher Collins với 8 nghiên cứu (20,0%), và hội chứng thiểu sản nửa mặt (hemifacial microsomia) với 7 nghiên cứu (17,5%). Các hội chứng liên quan đến khe hở môi và vòm miệng chiếm 4 nghiên cứu (10,0%), trong khi các tình trạng hiếm gặp khác chiếm 14 nghiên cứu (35,0%). Tỷ lệ phần trăm vượt quá 100% do một số nghiên cứu đề cập đến nhiều hơn một loại hội chứng.
Vai trò của OMFS trong chuỗi chăm sóc
OMFS tham gia vào toàn bộ quá trình chăm sóc sọ mặt, từ đánh giá chẩn đoán ban đầu, giải thích hình ảnh học nâng cao, thực hiện phẫu thuật đến theo dõi dài hạn. Trong giai đoạn chẩn đoán, OMFS đóng góp vào đánh giá lâm sàng và chẩn đoán hội chứng. Trong lập kế hoạch điều trị, họ tham gia các hội nghị đa chuyên khoa, lập trình tự phẫu thuật và kế hoạch liên quan đến tăng trưởng. Các can thiệp phẫu thuật chính bao gồm phẫu thuật Le Fort, phẫu thuật kéo giãn xương (distraction osteogenesis) và các thủ thuật đường thở. Sau phẫu thuật, OMFS quản lý khớp cắn, ổn định xương và xử lý biến chứng. Trong theo dõi dài hạn, họ giám sát sự tăng trưởng, thực hiện các phẫu thuật thứ phát và tinh chỉnh chỉnh hình xương hàm.
Các thủ thuật phẫu thuật và kỹ thuật
Phẫu thuật Le Fort (loại I, II, III) là can thiệp được mô tả thường xuyên nhất, xuất hiện trong 28/40 nghiên cứu (70,0%). Phẫu thuật kéo giãn xương được mô tả trong 24 nghiên cứu (60,0%), chủ yếu để tiến xương hàm dưới trong chuỗi Pierre Robin và tiến xương mặt giữa trong hội chứng dính khớp sọ. Các thủ thuật quản lý đường thở được báo cáo trong 22 nghiên cứu (55,0%). Các thủ thuật khác bao gồm phẫu thuật chỉnh hình xương hàm (47,5%), tái tạo xương hàm dưới (35,0%) và tạo hình vòm sọ (30,0%).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tổng số nghiên cứu | 40 nghiên cứu |
| Phẫu thuật Le Fort (I-III) | 28 nghiên cứu, 70,0% |
| Phẫu thuật kéo giãn xương | 24 nghiên cứu, 60,0% |
| Quản lý đường thở | 22 nghiên cứu, 55,0% |
| Phẫu thuật chỉnh hình xương hàm | 19 nghiên cứu, 47,5% |
| Tái tạo xương hàm dưới | 14 nghiên cứu, 35,0% |
| Tạo hình vòm sọ | 12 nghiên cứu, 30,0% |
Hợp tác đa chuyên khoa
Sự hợp tác đa chuyên khoa là đặc điểm nhất quán trong tất cả các nghiên cứu. OMFS tham gia 100% các báo cáo. Các chuyên khoa cộng tác thường xuyên nhất bao gồm phẫu thuật tạo hình (88%, n=35), chỉnh nha (80%, n=32), nhi khoa (75%, n=30), phẫu thuật thần kinh (70%, n=28) và điều dưỡng (70%, n=28). Các cộng tác viên khác bao gồm tai mũi họng, gây mê, di truyền học, trị liệu ngôn ngữ, tâm lý học, nhãn khoa và thính học.
Bình luận: Thông tin theo Spagnol et al., 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Hạn chế lớn nhất của y văn hiện tại là sự thiếu hụt các nghiên cứu tiến cứu và so sánh, phần lớn dữ liệu dựa trên báo cáo ca và loạt ca hồi cứu. Việc thiếu các thang đo kết quả do bệnh nhân báo cáo (Patient-Reported Outcome Measures - PROMs) chuẩn hóa là một rào cản đáng kể trong việc đánh giá hiệu quả thực sự của các can thiệp do OMFS dẫn dắt.
- Tích hợp các thang đo PROMs chuẩn hóa như YQOL-FD và PedsQL vào thực hành lâm sàng thường quy.
- Thiết lập các giao thức theo dõi dài hạn kéo dài đến khi bệnh nhân đạt độ tuổi trưởng thành về xương.
- Ưu tiên hợp tác đa trung tâm để thực hiện các nghiên cứu tiến cứu có cỡ mẫu lớn hơn.
- Chuẩn hóa các báo cáo về vai trò lãnh đạo và khung ra quyết định trong các nhóm đa chuyên khoa.
- Tăng cường các nghiên cứu về phân tích kinh tế và hiệu quả chi phí trong quản lý hội chứng sọ mặt.
Tài liệu tham khảo:
Spagnol, G., dos Santos, P.A.F., Nogueira, L.M., Coutinho, M.A., Grillo, R., Lima, B.C., 2026. Contributions of Oral and Maxillofacial Surgeons in multidisciplinary craniofacial syndrome management: a structured review. Journal of Cranio-Maxillo-Facial Surgery, 54, 109923. DOI: 10.1016/j.jcms.2026.109923