Vật liệu kính tiếp xúc cứng: Tổng quan về hóa học và đặc tính lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Tài liệu chương sách của Nathan Efron (2018) trong cuốn Contact Lens Practice cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của vật liệu kính tiếp xúc cứng (rigid lens materials), từ polymethyl methacrylate (PMMA) đến các vật liệu thấm khí hiện đại. Sự tiến hóa này được thúc đẩy bởi nhu cầu cải thiện tính thấm oxy (oxygen permeability - Dk) và khả năng tương thích sinh học, với các cột mốc quan trọng từ bằng sáng chế của Gaylord (1974, 1978) về monomer siloxy-methacrylate.

Polymethyl Methacrylate (PMMA)

PMMA là vật liệu kính tiếp xúc cứng đầu tiên được sử dụng rộng rãi sau Thế chiến II, được tạo ra thông qua quá trình trùng hợp gốc tự do (free-radical polymerization) của methyl methacrylate. PMMA sở hữu độ bền tuyệt vời, dễ gia công và độ trong suốt quang học cao, tương tự như thủy tinh. Tuy nhiên, PMMA là một rào cản đối với sự vận chuyển oxy, dẫn đến tình trạng thiếu oxy giác mạc. Do đó, PMMA hiện nay gần như không còn được sử dụng trong thực hành lâm sàng hiện đại.

Nhu cầu về oxy và sự phát triển của vật liệu thấm khí

Sự nhận thức về tác động của việc đeo kính lên hô hấp giác mạc vào những năm 1960 đã thúc đẩy nghiên cứu các vật liệu mới. Silicone rubber (silicone rubber) được phát hiện có tính thấm oxy cao gấp 1000 lần so với PMMA nhờ cấu trúc xương sống silicon-oxy linh hoạt. Tuy nhiên, bề mặt kỵ nước (hydrophobic surfaces) của silicone rubber gây khó khăn trong việc duy trì độ thấm ướt (wettability), dẫn đến hiện tượng kính bám chặt vào giác mạc. Các nỗ lực tìm kiếm vật liệu thay thế như poly(4-methylpent-1-ene) (TPX) và cellulose acetate butyrate (CAB) cũng không đạt được ý nghĩa lâm sàng do thiếu tính ổn định kích thước.

Vật liệu cứng thấm khí lai (Hybrid Rigid Gas-permeable Materials)

Sự đột phá đến từ việc kết hợp tính dễ gia công của PMMA với tính thấm oxy của silicone thông qua các monomer siloxy-methacrylate. Công trình của Norman Gaylord đã giới thiệu monomer tris(trimethyl-siloxy)-methacryloxy-propylsilane (TRIS), trở thành tiêu chuẩn công nghiệp. Việc kết hợp thêm các fluoroalkyl methacrylates giúp tăng cường tính thấm oxy. Các cải tiến sau đó bởi Tanaka, Ellis và Novicky đã tập trung vào việc tối ưu hóa sự cân bằng giữa tính thấm oxy, độ cứng và tính thấm ướt bằng cách thêm các monomer ưa nước như methacrylic acid hoặc itaconate ester.

Đặc tính cơ học và quang học

Các nghiên cứu về độ cứng (hardness) cho thấy không có tiêu chuẩn chung để dự đoán hiệu suất lâm sàng. Độ uốn (flexure) của kính có thể gây ra loạn thị tồn dư trên giác mạc hình trụ, đặc biệt ở các kính có độ dày trung tâm dưới 0.15 mm. Về mặt quang học, các nghiên cứu sử dụng Schlieren interferometry cho thấy sự khác biệt đáng kể về sai số căn bậc hai (root mean square error) của các quang sai bậc cao giữa các vật liệu khác nhau, với Boston ES cho thấy chất lượng quang học tốt nhất ở khẩu độ 6.0 mm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu độ trầy xước140 kính, 28 vật liệu khác nhau
Tương quan Dk và chỉ số khúc xạr = -0.813, P < 0.0001
Tương quan Dk và độ trầy xướcr = 0.511, P < 0.008
Tương quan chỉ số khúc xạ và độ trầy xướcr = -0.539, P < 0.0058
Khác biệt quang sai (Boston EO vs ES)(8.3 ± 0.2) × 10^-2 μm
Bình luận: Thông tin theo Efron (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các giá trị Dk được trích dẫn từ bảng 11.1 của tài liệu gốc, cần lưu ý rằng phương pháp đo Dk có thể khác nhau giữa các nhà sản xuất, gây khó khăn cho việc so sánh trực tiếp trên lâm sàng. Việc lựa chọn vật liệu nên dựa trên sự cân bằng giữa nhu cầu oxy của giác mạc và độ ổn định cơ học của kính.
  • Ưu tiên lựa chọn vật liệu có Dk cao cho các trường hợp đeo kính kéo dài để đảm bảo sức khỏe giác mạc.
  • Cân nhắc độ dày trung tâm của kính (dưới 0.15 mm) khi lắp kính trên giác mạc có loạn thị để kiểm soát độ uốn của kính.
  • Không nên chỉ dựa vào giá trị Dk do nhà sản xuất cung cấp mà cần xem xét phương pháp đo lường (ISO/Fatt).
  • Sử dụng các vật liệu có chỉ số khúc xạ cao (1.51-1.54) để tăng hiệu ứng cộng thêm (add effect) trong thiết kế kính đa tiêu cự.

Tài liệu tham khảo:

Efron, N., 2018, Rigid Lens Materials, Contact Lens Practice (3rd ed.), Elsevier, pp. 115-122.

Xem thêm