Xử trí các ca lâm sàng khó trong phẫu thuật khúc xạ: Hướng dẫn từ AIOC 2026

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC212 đã thảo luận về các thách thức trong phẫu thuật khúc xạ, tập trung vào việc đánh giá bệnh nhân nguy cơ cao và quản lý các ca lâm sàng phức tạp. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá đa thông số (multiparametric approach) thay vì chỉ dựa vào một chỉ số đơn lẻ để ngăn ngừa biến chứng giãn lồi giác mạc (post-LASIK ectasia).

Đánh giá nguy cơ trước phẫu thuật

Giãn lồi giác mạc là biến chứng đáng sợ nhất, với tỷ lệ mắc được báo cáo từ 0,5% đến 6%. Việc đánh giá nguy cơ cần dựa trên hệ thống tính điểm Randleman, giá trị PTA (Percent Tissue Altered), bản đồ BAD (Belin-Ambrosio Display), và hồ sơ độ dày biểu mô. Đặc biệt, khi PTA vượt quá 40%, phẫu thuật viên cần hết sức thận trọng. Các dấu hiệu nghi ngờ trên bản đồ địa hình bao gồm sự trùng hợp của điểm cong nhất, điểm mỏng nhất và các điểm cao nhất ở mặt trước/sau giác mạc. Ngoài ra, cần lưu ý rằng dữ liệu quy chuẩn hiện nay chủ yếu dựa trên mắt người phương Tây, do đó cần thận trọng khi áp dụng cho các quần thể khác.

Quản lý các ca lâm sàng khó

Trong các ca bệnh cụ thể, việc đánh giá tiền sử gia đình và các yếu tố nghề nghiệp đóng vai trò then chốt. Đối với bệnh nhân có tiền sử gia đình mắc keratoconus, cần cân nhắc kỹ lưỡng ngay cả khi bản đồ địa hình hiện tại bình thường. Đối với bệnh nhân cận thị nặng có độ sâu tiền phòng thấp, phẫu thuật thay thủy tinh thể khúc xạ (refractive lens exchange) có thể được cân nhắc, tuy nhiên cần đánh giá nguy cơ bong võng mạc (RD - retinal detachment) thông qua các công cụ tính toán trực tuyến. Đối với bệnh nhân có nhu cầu thị giác cao (ví dụ vận động viên), việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật cần cân bằng giữa chất lượng thị giác và các tác dụng phụ như quầng tán xạ (halos) và chói sáng (glares).

Xử trí biến chứng và tái phẫu thuật

Tỷ lệ cần tái phẫu thuật (enhancement) được báo cáo trên toàn cầu từ 2% đến 8%. Việc phân biệt giữa sai số khúc xạ tồn dư, thoái triển (regression) và giãn lồi giác mạc là rất quan trọng. Thoái triển thường tiến triển dần dần, trong khi sai số tồn dư thường ổn định sớm sau 2 tuần. Bản đồ độ dày biểu mô giúp phân biệt thoái triển (thường thấy dày lên) và giãn lồi (thường thấy mỏng đi). Các lựa chọn tái phẫu thuật bao gồm nâng vạt, cắt lại vạt (flap recut), hoặc phẫu thuật bề mặt (PRK/Trans-PRK). Thời gian chờ đợi ổn định khúc xạ tối thiểu là 3 tháng, lý tưởng là 6 tháng trước khi can thiệp.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ giãn lồi giác mạc0,5% - 6%
Tỷ lệ tái phẫu thuật2% - 8%
Ngưỡng giường mô đệm (LASIK)300 micron
Ngưỡng giường mô đệm (PRK)350 micron
Thời gian ổn định khúc xạ3 - 6 tháng
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị và không nên phụ thuộc vào một chỉ số duy nhất. Việc sử dụng bản đồ biểu mô (epithelial mapping) là một công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc chẩn đoán sớm các thay đổi bệnh lý trước khi chúng biểu hiện trên bản đồ độ cao.
  • Luôn sử dụng phân tích đa thông số, không dựa vào một bản đồ địa hình duy nhất.
  • Luôn kiểm tra bản đồ BAD và các thông số cơ sinh học giác mạc nếu có thể.
  • Đánh giá kỹ bề mặt nhãn cầu và điều trị khô mắt trước khi phẫu thuật.
  • Cá thể hóa tư vấn cho bệnh nhân, đặc biệt là những người có kỳ vọng cao hoặc nghề nghiệp đặc thù.
  • Luôn ghi chép đầy đủ thị lực tốt nhất có thể đạt được (BCVA) trước phẫu thuật để quản lý kỳ vọng của bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

AIOC, 2026, IC212 Refractive Surgery Conundrums Solving the toughest cases, AIOS Editor Proceedings, Video ID: FGT2sqFReSU.

Xem thêm