Hội thảo AIOC 2026 IC426 đã tập hợp các chuyên gia nhãn khoa để thảo luận về các chiến lược xử trí những tình huống phức tạp trong phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery). Các báo cáo tập trung vào việc quản lý rách bao trước, đục thủy tinh thể mềm, và các thách thức hệ thống ở bệnh nhân có bệnh lý nền phức tạp.
Xử trí rách bao trước trong phẫu thuật
Rách bao trước (Rexis conundrum) là một biến chứng thường gặp, đặc biệt trong các trường hợp đục thủy tinh thể trắng hoặc đục thủy tinh thể căng phồng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch phẫu thuật cụ thể. Các biện pháp dự phòng bao gồm sử dụng Mannitol đường tĩnh mạch trước phẫu thuật để giảm áp lực nội nhãn. Trong trường hợp bệnh nhân không hợp tác dưới gây tê tại chỗ (topical anesthesia), có thể cân nhắc gây tê cạnh nhãn cầu (peribulbar anesthesia). Việc sử dụng chất nhầy (OVD - Ophthalmic Viscosurgical Device) phù hợp là chiến lược then chốt để làm phẳng bao trước và duy trì tiền phòng. Kỹ thuật xé bao hai giai đoạn hoặc ba giai đoạn được khuyến cáo để kiểm soát tốt hơn đường xé bao. Nếu đường xé bao có xu hướng lan ra ngoại vi, phẫu thuật viên cần dừng lại, bơm thêm OVD để làm sâu tiền phòng và sử dụng móc Sinski để nâng vạt bao, sau đó thực hiện kỹ thuật cứu vãn đường xé (capsular rexis tear out rescue) bằng cách kéo vạt bao về phía trung tâm theo hướng 180 độ so với vị trí rách.
Kỹ thuật Push and Flip cho đục thủy tinh thể mềm
Đối với các trường hợp đục thủy tinh thể mềm (soft cataracts), hiện tượng "cheese wiring" (cắt xuyên qua nhân) thường gây khó khăn khi sử dụng đầu phaco. Tác giả đề xuất kỹ thuật "Push and Flip". Thay vì cố gắng hút nhân bằng đầu phaco, phẫu thuật viên sử dụng ống bơm chất nhầy (visco cannula) hoặc móc Sinski để tạo áp lực ở nửa dưới của nhân. Nhân thủy tinh thể sẽ xoay và lật ngược, giúp tạo điểm tựa để hút nhân an toàn. Kỹ thuật này đặc biệt hiệu quả với các nhân mềm, giúp tránh làm tổn thương bao sau hoặc gây rách dây chằng treo thủy tinh thể (zonular dialysis). Đối với nhân cứng hơn (độ 1-2), có thể sử dụng thìa (spatula) để hỗ trợ xoay nhân.
Quản lý rách bao sau và biến chứng hệ thống
Khi xảy ra rách bao sau (PCR - Posterior Capsular Rupture), việc ưu tiên hàng đầu là bơm OVD loại phân tán (dispersive OVD) để ngăn chặn dịch kính thoát ra tiền phòng. Tác giả khuyến cáo sử dụng phương pháp cắt dịch kính qua pars plana (pars plana vitrectomy) thay vì cắt dịch kính qua đường rìa (limbal vitrectomy) để giảm lực kéo lên dịch kính và hạn chế nguy cơ bong võng mạc. Trong trường hợp cần đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL), kỹ thuật cố định IOL bằng cách kẹp ngược quang học (reverse optic capture) có thể được áp dụng để đảm bảo độ ổn định của IOL trong bao. Đối với bệnh nhân có bệnh lý hệ thống, cần đánh giá nguy cơ trước phẫu thuật (sàng lọc tại giường về khả năng nằm phẳng, kiểm soát hô hấp). Trong trường hợp xảy ra ngộ độc thuốc tê (ví dụ: lignocaine), việc sử dụng nhũ tương lipid đường tĩnh mạch (intravenous intralipids) là biện pháp cứu sống quan trọng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tốc độ cắt dịch kính (vitrectomy cut rate) | 5,000 lần/phút |
| Tốc độ dòng chảy (flow rate) | 10-20 cc/phút |
| Kích thước đường rạch (incision size) | 2.2 mm |
| Kích thước xé bao (rexis size) | 5-5.5 mm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC426; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được trình bày mang tính cá nhân hóa cao, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có kinh nghiệm xử lý biến chứng. Việc sử dụng pars plana vitrectomy đòi hỏi kỹ năng chuyên biệt, không nên thực hiện nếu chưa được đào tạo bài bản.
- Luôn chuẩn bị sẵn OVD loại phân tán trong bộ dụng cụ phẫu thuật để xử lý tình huống khẩn cấp.
- Ưu tiên cắt dịch kính qua pars plana khi có rách bao sau để giảm lực kéo dịch kính.
- Sử dụng kỹ thuật Push and Flip cho các nhân mềm để tránh hiện tượng cheese wiring.
- Thực hiện sàng lọc nguy cơ hệ thống trước phẫu thuật, đặc biệt ở bệnh nhân cao tuổi hoặc có bệnh lý nền.
- Luôn có kế hoạch dự phòng (Plan B) và thảo luận với toàn bộ ê-kíp phẫu thuật trước khi bắt đầu.
Tài liệu tham khảo:
Arun Chakraarti, Rishi, et al., 2026, Complicated situations in Cataract surgery, AIOC 2026 IC426, aioseditorproceedings, Video ID: 5ct2cMz_5UE.